Gevelsteen Dordrecht Nieuwstraat 23
Routes

Dordtse gevelstenenwandeling

Gevelstenen dienden in de stad vaak als een adresaanduiding. Soms waren ze ook gewoon reclame. Wat voor beroep werd er in het pand uitgeoefend? Of waar kwam de bewoner vandaan? De gevelsteen vertelde het. Uit de gemeentelijke opslag en uit gesloopte panden werden rond 1970 veel gevelstenen herplaatst.
Wil je de route inkorten? Begin dan bij nummer 15 Het Hof en loop een kort rondje door de Hofstraat en Nieuwstraat. Uit de gemeentelijke opslag en uit gesloopte panden werden rond 1970 veel gevelstenen
herplaatst. Het gebied bij het Statenplein is nu een Walhalla van en voor gevelstenen.

TIP: Gezichten van Dordrecht, een boekje met achtergrondinformatie over gevelstenen met gezichten.

Bekijk de route op de kaart Open route in Maps
Boven de zuilen van het Stadhuis zie je het stadswapen van Dordrecht. Het wordt vastgehouden door twee griffioenen, een kruising tussen een adelaar en leeuw. Het Stadhuis werd in 1383 gebouwd als overdekte markthal en in 1544 in gebruik genomen als 'Stedehuys'.
Stadhuis

De Gulden Os

Groenmarkt 153
Het pand de Gulden Os (1523) met de natuurstenen gothische trapgevel is een van de oudste huizen van Dordrecht. Het vergulde dier helemaal op de top van het gebouw herinnert aan de vele slagers die in deze buurt werkten.
De Gulden Os

Crimpert Salm

Visstraat 3
Een van de fraaiste renaissance huizen van de stad en het voormalig gildehuis van vissers uit 1608. Het naastgelegen pand is het voormalige huis De Steur. De rijke viskopers kwamen bijeen in hun gildehuis De Crimpert Salm. De zalm kreeg een klap op de neus en de kieuw waardoor hij kromp. Zo trok het bloed door de vis waar hij zijn roze kleur verkreeg. De derde klap betekende pas de dood.
Crimpert Salm
4

De Sleutel

Groenmarkt 105
Hollands oudste bierbrouwerij De Sleutel zou hier in 1433 zijn gesticht en besloeg in zijn hoogtijdagen meerdere panden. Eén ervan stond tegenover het poortje met de sleutels uit 1612 en had de naam 't Biervat (nr.75-77). Het diende als opslagplaats voor schoongemaakte lagervaten.
5

Sint Joost

Aardappelmarkt 1
Gevelsteen op de hoek Aardappelmarkt en Kuipershaven. Op de steen staat de heilige Sint Joost met een bijbel en pelgrimsstaf. De Sint Joostkapel die op deze plek stond werd in ongeveer 1580 afgebroken, maar jaren later werd hier een huis gebouwd. Om de kapel te herdenken, kreeg het huis de naam Sint Joost. Hij zit tussen twee bomen met in de linkerboom zijn koningskroon, die hij letterlijk in de wilgen heeft gehangen.
Helemaal in de nok van het grote patriciërshuis zie je een gebeeldhouwde Chronos, ofwel Vader Tijd, die twee familiewapens toont. Op zijn hoofd draagt hij een zandloper, als teken van vergankelijkheid en de tijdelijkheid van het leven. Op de vleugels links en rechts van de zandloper zijn een vleermuis en een adelaar te zien.
Huis Vader Tijd
7

In de Speykermandt

Kuipershaven 141
Dit pand werd in 1715 gebouwd door de Luikse ijzerhandelaar Jacob Jacobse. Voor de deur lagen in de haven de Luikse schepen afgemeerd die de handgesmede spijkers in manden aanvoerden. In het siersmeedwerk boven de deur is zo'n mand nog te zien.

Pand het Meevat

Kuipershaven 41
Dit complex (1700) heeft een voor Dordrecht zeldzame halsgevel. De hals wordt geflankeerd door gebeeldhouwde klauwstukken en siervazen. Rond 1800 kwam het pand in handen van O.B. 't Hooft. Deze was handelaar in meekrap, een rode plantaardige verfstof die in Dordrecht op grote schaal werd verhandeld. Hij moet het pand zijn huidige naam ‘het Meevat' hebben gegeven.
Het Meevat

Groothoofdspoort

Boomstraat / Palingstraat 37
De oude, laatgotische stadspoort werd rond 1440-1450 gebouwd en werd in 1617-1618 omsloten door een nieuwe renaissancepoort, die het huidige beeld bepaalt. Aan de landzijde van de poort bevindt zich het stadswapen van Dordrecht, aan de waterzijde een afbeelding van de Dordtse stedemaagd.
Groothoofdspoort
10

Het Groot Schippershuys

Wijnstraat 15
De gevelsteen van Wijnstraat 15-17 geeft duidelijk aan dat hier het vroegere hoofdkwartier van de zeevarende schippers was gehuisvest. Bij de gildefeestjes werd er niet op een vat bier of minder gekeken.
11

Het Henneke

Wijnstraat 71
De voorgevel (18e eeuw) is het zogenaamde Dordtse type, een laat-gotisch metselaarsmodel dat voorkwam in het hele rivierengebied. Daarboven een trapgevel met de gevelsteen In den Hen uit 1630. Het hele pand werd gerestaureerd in 1977.

De Onbeschaamde

Wijnstraat 123-125
Dit pand uit 1650 dankt zijn naam aan het naakte jongetje in het timpaan, ook wel de Manneke Pis van Dordt genoemd. Het huis is een voorbeeld van de Hollands-classicistische stijl.
De Onbeschaamde
13

Dit is in Beverenburgh

Wijnstraat 127
In 1556 is dit pand in vroege renaissance- of Tudorstijl gebouwd als woning van de burgemeestersfamilie Van Beveren. In 1650 werd door burgemeester Abraham van Beveren opdracht gegeven om het naastgelegen pand De Onbeschaamde te bouwen. Daarna werd Dit is in Beverenburgh gebruikt als dienstwoning.
De Munt was van 1367 tot 1806 de plek waar in opdracht van keizer Karel V volgens exclusief recht de munten van het gewest Holland werden geslagen. Wanneer je onder de Muntpoort doorloopt zie je aan het einde de deur van het Muntmeestershuis met daarboven het Wapen van Holland.
De Munt van Hollandt
Gevelsteen Dordrecht Het Hof
15

Het Hof

Hof
In Het Hof zit een gevelsteen van de Heelhaakschutterij. Een heelhaak was een vuurwapen dat met een haak kon worden vastgezet om de terugstoot op te vangen. In de gevelsteen zijn twee dergelijke wapens afgebeeld. De schutterij was hier van 1574 tot 1832 gevestigd, nadat er in juli 1572 de Eerste Vrije Statenvergadering was gehouden. De steen zal aangebracht zijn na een verbouwing van het voormalige klooster.
Gevelsteen Dordrecht Hofstraat 8
16

Hofstraat 8

Hofstraat 8
De eerste vijf panden in de Hofstraat zijn kopieën of samenstellingen van gesloopte huizen. De gevel van Hofstraat 8 is een kopie van een in 1956 in de Grote Spuistraat afgebrande huis. Ook de gevelsteen is een (kunststof) kopie. Chirurgijn Dirck d’Exter legde pleisters, maar zekert in die tijd was God toch de meester.
Gevelsteen Dordrecht Hofstraat 12
17

Hofstraat 12

Hofstraat 12
Hofstraat 12 is wel een origineel pand en staat al een paar eeuwen in de straat. De gevelsteen Aecken zat oorspronkelijk in een poortje in de Kolfstraat, daar naast ’t Napolitaensche Peerdt. Ook Aecken moest wijken voor de uitbreidingsplannen van V&D, waarna de steen in 1973 naar hier werd verplaatst. Een inwoner uit Aken (net als Dordrecht een Rijnstad) zal de gevelsteen hebben laten maken.
Gevelsteen Dordrecht Hofstraat 22
18

Hofstraat 22

Hofstraat 22
De gevelsteen in Hofstraat 22 gaat terug naar het Bijbelverhaal over Samson, de man die zijn enorme kracht ontleende aan zijn lange haar en in gevangenschap de pilaren van een tempel omverduwde waardoor duizenden Filistijnen stierven, hijzelf ook. Wie met weelde en rijkdom om kan gaan is sterker dan Samson. De steen zat ooit in een pakhuis aan de Kuipershaven.
Ouwe Vrouwenpoortje Hofstraat Dordrecht
19

Poortje Hofstraat

Hofstraat 26
Dit poortje stond ooit voor het Oudevrouwenhuis in het Bagijnhof. Het gedicht van de moraliserende dichter Jacob Cats is weinig vrouwvriendelijk: Hiet hier werden onderhouwen oude koude, swacke vrouwen Trotse vrijsters, fiere jeucht, siet hoe dat je werden meucht. Bij de restauratie van het poortje in 1896 werd dit versje er weer op gebeiteld. Het poortje kreeg toen ook weer een vrouwtje in het medaillon.
Gevelsteen Dordrecht Nieuwstraat 23
20

Nieuwstraat 23

Nieuwstraat 23
In Nieuwstraat 23 een wel heel mooi gedetailleerde steen, int groene laken. Laken werd gemaakt van wol en dat was een vieze en ongezonde bezigheid. De steen zat ooit in een huis aan de Voorstraat, en dat zal een lakenhandelaar geweest zijn
Gevelsteen Dordrecht Nieuwstraat 35
21

Nieuwstraat 35

Nieuwstraat 35
Deze gevelsteen uit 1585 heeft een wat sombere kijk op de toekomst: de werlt is opt endt 1585. Sombere tijden. De Tachtigjarige Oorlog was begonnen en in 1585 was Antwerpen in Spaanse handen gevallen. Toch grapte de maker toch nog door een wereldbol met kruis op een eend (endt) te plaatsen. De wereld is op de eend/op het einde. De steen zat ooit in een huis aan de Grotekerkbuurt. Daarnaast de jongste steen, met het geslachtswapen van de familie Van der Mandele: vissen en rozetten. De Van der Mandele Stichting verleent steun op maatschappelijk, sociaal en cultureel gebied. De stichting liet in Dordrecht in 1975 dit pand restaureren en plaatste als herdenking het steentje.
Gevelsteen Dordrecht Nieuwstraat 30
22

Nieuwstraat 30

Nieuwstraat 30
Italiaanse sferen op nummer 30! Het steigerende paard komt volgens de tekst uit Napels. De steen zat ooit in een pand in de Kolfstraat dat werd afgebroken voor de nieuwbouw van V&D. Er wordt wel gemeend dat de gevelsteen de Spaanse overheersing in Italië verbeeldt, maar aannemelijker is dat de opdrachtgever uit Napels afkomstig was. Een Napolitaner was in de 18de eeuw een geliefd paardenras.
Gevelsteen Dordrecht Nieuwstraat 40
23

Nieuwstraat 40

Nieuwstraat 40
Op nummer 40 een vrouwenhoofd, misschien wel gemaakt door Gilles Huppe die rond 1610 in Dordrecht beelden houwde. Het huis, een Dordts Gevel, stond tot 1973 aan de overkant van de straat maar de gevel werd in 1973 in zijn geheel opgepakt en naar hier verplaatst om ruimte te maken voor het Statenplein. De fraaie vrouw zat waarschijnlijk ooit in een huis aan de Riedijk.
Gevelsteen Dordrecht Nieuwstraat 50
24

Nieuwstraat 50

Nieuwstraat 50
Boven het poortje een fragment van een steen die ooit achter een brouwerij aan de Voorstraat zat. Het jaartal is niet meer te achterhalen: 160? De wapens zijn van de families De Witt (links, een springende haas, achtervolgd door twee verschillende honden) en Scharlaken (een halve maan en drie rozen).
25

Nieuwstraat 52

Nieuwstraat 52
In Nieuwstraat 52 zit een gevelsteen die direct al veel vragen oproept. De steen werd in 1956 opgebaggerd uit de Nieuwe Haven en in 1977 hier geplaatst. Zat de steen ooit in het huis Den Dubbelen Arent aan de Wijnstraat? Maar hoe kwam de steen dan in de haven? En waarom? Vragen waarop nog geen antwoord is.

Vergelijkbare routes

Fotograferen foto Grote Kerk Pelserbrug Dordrecht
Stadswandeling

Schatten van Dordrecht

20 Locaties
Stadswandeling

Rondje Dordt

8 Locaties
Pandora Dordrecht
Stadswandeling

Kunstrondje Dordt

10 Locaties
Hofjes Wilhelmina Stichting
Stadswandeling

Hofjesroute

13 Locaties
Stadswandeling

Stolpersteine route

5 Locaties
Hoogwaterroute Dordrecht
Stadswandeling

Hoogwaterroute

18 Locaties